Nuwe Hervorming Netwerk

Amie van Wyk, 21 September 2005

Beste Sakkie,

Nogmaals dankie vir jou antwoorde op my vrae. Ek spreek ook my waardering uit vir die gees en gesindheid waarin jy reageer. En veral vir jou openhartigheid. Ek kan my nie herinner dat ek jou al só openhartig oor hierdie temas sien skryf het nie, in elk geval nie in jou vroeëre Godsdiens Aktueel-artikels wat in Beeld verskyn het nie. Openhartigheid dra by tot ‘n konstruktiewe gesprek.

Dit spyt my dat Beeld nie jou reaksie wou publiseer nie. Die gevolg is nou dat ons publieke gesprek onafgerond eindig. En lesers mag wonder hoe jou werklike standpunte daar uitsien. As dit jou mag troos: Beeld het ook al van mý artikels nie geplaas nie.

Ek maak die volgende opmerkings oor jou reaksie.

1. Die vraag na kontinuïteit en diskontinuïteit

Jy stel dit duidelik dat jy radikaal gebreek het met die ‘meesterverhaal’ van (kortweg) skepping-sonde-verlossing, veral soos dit deur die kerkvaders ontwikkel is. Ek neem aan dat jy Augustinus – as grootste kerkvader – hierby insluit.

Hier ontstaan dadelik ‘n aantal vrae.

Eerstens veronderstel dit dat jy as wetenskaplike deeglik – of minstens genoegsaam – kennis geneem het van die geskrifte van die kerkvaders en in besonder dan van Augustinus. Nou het Augustinus alleen 5 miljoen woorde geskryf en ek weet nie of jy genoeg daarvan gelees het om ‘volledig’ afskeid te kan neem van die groot meesterverhaal nie. Bram van de Beek maak iewers die volgende tersake opmerking: “Kennis van de vroegkerkelijke theologie is mijns inziens naast kennis van de Schrift voor de christelijke theologie een eerste noodzaak” (Ontmaskering, 2001: 91).

Tweedens het (veral) Augustinus hom lewenslank besig gehou met die ‘teologie’ van Paulus, met Paulus se interpretasie van (wat vandag genoem word) die ‘Jesus-gebeure’, in besonder in sy brief aan die Romeine. Dit is byna vanselfsprekend dat wie oorhoop lê met die teologie van Augustinus, ook oorhoop sal lê met die ‘teologie’ van Paulus, veral met Paulus se sonde- en genadeleer. (En ook met die boodskap van die brief aan die Hebreërs.)

Derdens vind ek jou afskeid van die meesterverhaal ‘n groter breuk as wat tydens die Reformasie in die sestiende eeu gebeur het. Saam met die Katolieke het Protestante darem nog die Apostolicum en Niceanum bely (behalwe vir een artikel wat anders verstaan is), maar, as ek jou reg verstaan, bly daar  in die herintepretasie van hierdie belydenisse deur die Nuwe Hervorming (NH) weinig oor. Al wat oorbly is (1) geloof in God (maar dan ook pan(en)teïsties verstaan) en (2) bewondering vir Jesus as mens. Dit ontbreek my aan die insig om in te sien dat dit ál is wat oorbly na 2000 jaar se teologiebeoefening. Daar is feitlik geen kontinuïteit nie, slegs diskontinuïteit.

Vierdens vind ek dat die NH die persoon en werk van Jesus te min vanuit die OT verstaan en te veel vanuit die Grieks-Romeinse leefwêreld van 2000 jaar gelede. Saam met die NT sien ek Jesus veel meer as ‘n vervulling van die OTe beloftes.

Vyfdens lei ek uit jou skrywe af dat mens nie meer God kan (mag?) aanbid nie. Meditasie wel, maar nie aanbidding nie. Onnodig om te sê dat ek hiermee groot probleme ondervind, en so ook met jou Godsleer. Herman Bavinck merk iewers die volgende op: “Datgene, waar de H. Schrift in de eerste plaats tegen op hare hoede is, is de vermenging van God met zijn creatuur” (Magnalia Dei, 1931:149). As Skepper en skepping ineenvloei is gebed (in al sy vorme) natuurlik nie meer moontlik nie. Wat my persoonlik betref: ek loop die hele dag met God en praat, stel vrae, soms die allermoeilikste vrae, maar ek noem dit nie gebed nie, of liewers, my gebede gaan nie daarin op nie. Ek het behoefte, persoonlik en in ‘n erediens, aan aanbidding, lofprysing, danksegging en voorbidding - soos dit in die Bybel te vind is.

2. Sonde en erfsonde

Ek gee graag toe dat die begrip erfsonde tot groot misverstand aanleiding kan gee en dat dit (veral) by Augustinus te veel aan seksualiteit gekoppel is. Berkouwer het al daarteen gewaarsku dat die begrip nie as goedkoop verskoning misbruik moet word om jouself van sonde te verontskuldig nie (De Zonde II, 1960:306-311). Maar die sáák wat die begrip ‘erfsonde’ oordra is duidelik, nie alleen uit die Bybel nie maar ook uit persoonlike ervaring: alle mense is onvolmaak en onvolkome. Indien alle mense sondeloos gebore sou word (Pelagius), dan moet daar iewers darem ‘n paar volmaakte mense te sien wees. En dan moet die wêreld ‘n baie beter plek wees. Ek het in my lewe nog nêrens ‘n sondevrye mens ontmoet nie.

In hierdie verband maak jy die interessante opmerking dat Jesus sy kruisdood nie as ‘perfekte mensoffer’ of ‘plaasvervangende soenoffer’ gesien het nie. Nou die dag lees ek dat Cilliers Breytenbach ook opmerk dat “Jesus himself did not interpret his own death as being the basis for the forgiveness of sins” (89), maar dan voeg hy later by dat “Matthew [26:28] explicitly introduces Jesus’ death as the foundation for the forgiveness of sins”(91) (in Jan van der Watt et al, Friendship and love, 2005).

3. Jesuïete en Christene

Dit val my op dat jy die woord ‘Christene’ sorgvry gebruik maar die woord ‘Christus’ vermy. Daarteenoor word vryelik van ‘Jesus’(van Nasaret) gepraat. Ek is uiteraard dankbaar indien mense deur die persoon van Jesus geboei word – Moslems, neo-Marxiste, Gandhi doen dit – maar ek ondervind groot probleme indien alle Jesus-bewonderaars hulle Christene noem.

Dis soos wanneer twee mense van ‘n ‘ossewa’ praat, maar die een bedoel die miniatuur ossewa wat op ouma se kaggelrak staan, terwyl die ander een verwys na die werklike ossewa waarmee die Voortrekkers oor die Drakensberge getrek het. Begripsverwisseling skep altyd groot verwarring.

Vir my staan of val die Christelike geloof met die belydenis dat Jesus Christus gekruisig is as oorwinning oor die sonde en dat Hy opgestaan het as oorwinning oor die dood.

Aan die begin van jou brief merk jy op dat “die dag wanneer ek my rug op God en Jesus van Nasaret keer, maak die lewe weinig sin”. My vraag is: waarom juis Jesus? Wat maak Hom so uniek? Waarom nie byvoorbeeld Gandhi nie?

4. Skrif en Skrifbeskouing

Aan die wortel van ons verskille lê natuurlik ons verskillende Skrifbeskouings, myne ‘n ‘hoë’, joune ‘n ‘lae’ Skrifbeskouing.

Ek besef dat jy my verdink van ‘n naïewe Skrifomgang, maar ek wil jou verseker dat ek afskeid geneem het van ‘n slordige, kontekslose en simplistiese lees van die Bybel. Ek probeer onbevange en eerlik omgaan met nuwe ondersoeke en vraagstellings, maar dis vir my onmoontlik om afskeid te neem van die essensie van die evangelie en my dan nog as ‘n Christen te beskou. (Ek sal ook nie weet hoe om te preek nie. Terloops, preek jy nog?)

Jy kan aanvoel dat ek van mening is dat jy die Bybel vanuit ‘n rasionalistiese voorveronderstelling lees. Maar dan vra ek (saam met Karl Jaspers): wie die moderne wêreldbeeld as vertrekpunt neem, moet duidelik maak hoe ‘geloof in God’ nog gehandhaaf kan word. Waarom in so ‘n geval dán terugval op ‘n naïewe geloof?

Indien jy voel ons gesprek het ‘n versadigingspunt bereik, hoef jy nie terug te antwoord nie. Voel vry om hierdie brief op julle webwerf te plaas.

Vriendelike groete

Amie van Wyk