Nuwe Hervorming Netwerk

Sakkie Spangenberg

Jesus se maagdelike ontvangenis speel 'n baie belangrike rol in die totale pakket van dogmas van die Westerse Christendom. Sonder die maagdelike ontvangenis, sou Jesus in die erfsonde gedeel het en sou hy dus nie die ware verlosser kon wees nie.

Die belydenis dat Jesus uit ‘n maagd gebore is, berus op 'n hele klompie aannames waarna ons eers moet kyk. Hierdie belydenis gryp terug na die vertellings van Matteus en Lukas. Ek fokus op Matteus se verhaal omdat die verteller na 'n teks uit Jesaja verwys ter bevestiging van sy eie verhaal: ‘Die maagd sal swanger word en 'n seun in die wêreld bring ...' (Jesaja 7:14). Kontroleer 'n mens die gegewens in die Hebreeuse teks van Jesaja, blyk dit Jesaja nie voorspel het dat ‘n maagd goddelik bevrug gaan word nie. Die verteller wou slegs maar vertel dat die profeet Jesaja 'n keer vir koning Agas en die hele volk ‘n hoopvolle teken gegee het. (Dit kan egter ook as 'n dreigteken verstaan word.) Agas se vrou sal binnekort swanger raak en geboorte gee aan 'n seun. Vóór hierdie seun sy kinderskoene ontgroei het, sal die Aramese bedreiging iets van die verlede wees. (Hansie verskil 'n ietwat van my oor wie dan nou die pa van hierdie kind sal wees, die profeet Jesaja of koning Agas.)

Jesaja het geensins voorspel dat Maria deur die Heilige Gees bevrug sal word nie. Die skrywer van die Matteusevangelie is egter lief om telkens na Ou-Testamentiese verhale terug te gryp om daardeur te bevestig dat God se verhaal met Israel nie afgesluit is nie. Vertellers van Bybelverhale gryp altyd terug en bou altyd voort op vroeëre vertellings.

Vra 'n mens hoekom Matteus hierdie soort vertelling geskep het, duik daar interessante perspektiewe op. Let wel, dis die verteller wat die verhaal skep en laat ontwikkel. Hy beskik oor sy karakters en kan met hulle doen net wat hy wil. Hy kan ter wille van die doel wat hy nastreef, Jesus 'n eksodus laat beleef (Matteus 2:13–15) en selfs op die hoogste punt van die tempeldak laat staan (Matteus 4:5)!

Wanneer ons Bybelverhale (tewens enige verhaal) lees, is dit belangrik om te snap dat daar 'n verskil is tussen verhaalwaarheid en historiese waarheid . Die probleem is dat baie Bybellesers nie die verskil snap nie. Volgens hulle is alles in die Bybel historiese en wetenskaplike waarheid. Volgens hulle is daar nie iets soos verhaalwaarheid in die Bybel nie.

Kom ons keer terug na die geboorteverhaal van Matteus en vra onsself af: Wat wou Matteus met die verhaal van 'n buitengewone geboorte kommunikeer? Dit antwoord hierop is: Presies dit wat ander vertellers van sulke verhale in die antieke tyd wou kommunikeer: ‘Besonderse mense het besonderse geboorteverhale.' Moses het 'n besonderse geboorteverhaal (meer korrek kindheidsverhaal) gehad en Matteus modelleer sy Jesuskarakter op die patroon van die Moseskarakter. Eintlik probeer hy kommunikeer dat Jesus 'n tweede Moses is. Hy het 'n besonderse geboorteverhaal (Matt 1 & 2). Sy lewe word net soos Moses s'n deur ‘n koning bedreig (Matt 2). Hy beleef 'n eksodus soos Moses (Matt 2) en dwaal veertig dae en veertig nagte in die woestyn rond waar hy versoek word soos die Israeliete tydens die uittog (Matt 4). Jesus gaan (soos Moses) die berg op en preek die nuwe wet van die koninkryk (Matt 5–7). Die hele Matteusevangelie kan in vyf groot redevoerings verdeel word. Onthou die Pentateug (die eerste vyf boeke van die Ou Testament)! Wie nie snap dat Matteus se Jesuskarakter byna die ewebeeld van Moses is nie, mis 'n belangrike punt van die vertelling.

Uit die voorafgaande is dit duidelik dat ons die vertelling oor maagdelike verwekking nie as 'n soort historiese verhaal moet lees nie. Groot kerkteoloë uit die verlede het hierdie verhaal wat slegs verhaalwaarheid kommunikeer, gelees asof dit historiese waarheid kommunikeer en belydenisse daaroor opgestel en mense wat ander standpunte as hulle huldig, verketter.

Hierdie teoloë het op grond van die Griekse vertaling van hierdie teks en die aanhaling daarvan in die evangelie van Matteus (Matt 1:23) 'n dogma oor die maagdelike geboorte gaan bou waarvan die pilare wankelrig is. Weinig Ou-Testamentici sal vandag hulle Joodse vakgenote verwyt dat Jode die Ou Testament (of die Tenak , soos dit onder die Jode bekend staan) verkeerd interpreteer. Jesus is nie die voorspelde Messias nie, maar die geïnterpreteerde Messias . In die woorde van Günther Weber (1998:112):

Did the prophet Isaiah, enlightened by God, prophesy that a virgin would bear a child more than seven hundred years later? No he did not. Centuries later the evangelist Matthew tore this passage from its original context and applied it to Jesus in order to depict him as the promised Messiah. It is an interpretation, not a fact.

Die vroeë Christene het op grond van die Griekse vertaling (die Septuagint) daartoe gekom om hierdie tekste as profesieë te lees. Deur die eeue het Christene Jode verwyt dat hulle die tekste nie reg lees en uitlê nie. Tans sien baie Ou-Testamentici die saak anders. Dit was die vroeë Christene wat op grond van die Septuagint hierdie afleidings gemaak het. Ons kan hulle egter nie verwyt nie. Hulle was kinders van hulle tyd en die metodes van uitleg wat hulle gebruik het, was algemeen gangbaar in daardie tyd. Die ontdekking van die Dooie Seerolle in 1947–1956 en die bestudering daarvan oor die afgelope vyftig jaar, het dit bevestig. Ons het hier met pesjer -uitleg te doen en daardie soort uitleg het nie ag geslaan op die historiese konteks waarin bepaalde woorde geskryf is nie.

Maar ons moet ook kennis neem van daardie mense se beskouing van die vrou en hulle kennis van haar fisiologiese ‘klokwerk'. Hier help biskop biskop John Selby Spong (2002:118) ons:

But as devastating as these bits of knowledge are to the cause of traditional orthodoxy, the deepest problem that the virgin-birth story faces is that it reflects a premodern understanding of the human birth process — an understanding that, because of our expanded knowledge of genetics, biology, and reproduction, educated people today could not possibly believe without closing their minds to vast amounts of data. The early Christians simply did not understand the woman's role in reproduction. They reasoned not from scientific knowledge but from an analogy drawn from their common life. The knew that a farmer planted his seed in the soil of the earth and that Mother Earth nurtured the seed into maturity. This was the analogy that shaped the way the ancient Jews understood human reproduction. The life of any new born baby was believed to dwell in the seed of the male. The woman's contribution, like that of Mother Earth, was only to provide a nurturing womb. She did not add to the substance of the new life.

As gevolg van hierdie siening van die vrou het manlike teoloë later jare hulle koppe gebreek oor die vraag of Jesus dan nou 'n God, 'n mens of 'n God-mens was. As die Gees die embrio gegee het (Maria was bloot 'n vat) kon Jesus mos nie werklik 'n mens gewees het nie? Die hele dosetiese stryd in die kerkgeskiedenis het voortgevloei uit daardie manlike teoloë se gebrekkige kennis van die vrou se rol in die verwekking van kinders.

Ons kan vandag die saak anders beredeneer omdat ons meer van die vrou se rol in die voortplantingsproses weet, maar as ons ons kennis in dáárdie verhale inlees, lees ons die verhale anachronisties.

Aanvaar ek die geboorteverhaal as historiese werklikheid en bely ek die dogma as historiese waarheid? My antwoord hier op is “nee”. Ek onderskryf die volgende woorde van die Nuwe-Testamentikus Clayton Sullivan (2002:40):

Was Jesus a virgin's son? The answer, I suggest, is no . The pagan virgin belief, historians now recognize, was one of the first steps taken by the early church in the simultaneous de-Judaizing of and hellenizing of the Christian message as it spread into the Greco-Roman world.

Die verhaal van die maagdelike ontvangenis wil slegs kommunikeer dat Jesus 'n besonderse persoon was en dit aanvaar ek van harte.

Bronne waarna in die artikel verwys word:

Spong, J S 2002. A new Christianity for a new world: Why traditional faith is dying and how a new faith is being born . New York:HarperCollins.

Sullivan, C 2002. Rescuing Jesus from the Christians . Harrisburg: Trinity Press.

Weber, G 1998. I believe. I doubt. Notes on Christian experience. London: SCM.