Nuwe Hervorming Netwerk

Deon Kesting skryf 'n uitvoerige brief en vra — duidelik na aanleiding van heelwat nadenke —

1. of die belangrikheid van die Gnostiek vir die volledige Christendom nie eerder bevraagteken moet word nie: is dit nie die geval dat "die vroeë kerk met bona fide-standpunte en billike prosedure binne die eerste vier eeue nC die stryd teen die Gnostiek gewen het — gewoon dat die waarheid geseëvier het" nie?

Oor die Tomasevangelie vra hy

2. of (minstens die Koptiese weergawe) nie maar die endproduk van 'n lang proses van gnostisering verteenwoordig nie. Deon wonder ook [3] hoekom "[James G] Dunn se drieledig vergelykende evaluering van Oksirhinkus 654, die Nag Hammadi-Tomas en die Nuwe Testament nie eerder toegespits word op die meer wesenlike inhoude van onderskeidelik Luk 17:21 ("want die koninkryk van God is binne-in julle" - OAB ["within you" - NKJV], die tweede 654-logion ( "... and the kingdom of Heaven is within you") en Logion 3 van die Tomas-evangelie: ("... Maar die koninkryk is in julle en rondom julle ...") nie".

Moet sê, met sulke "belangstellende lesers" kan dié Forum net beter word!

Pieter Botha antwoord so:

1. Hoe om die Gnostiek se belangrikheid te beoordeel hang saam met baie ander kwessies waaroor ook standpunt ingeneem moet word alvorens mens sinvol kan verantwoord hoekom meer aandag aan die gnostiese perspektiewe gegee moet word. Groothuis se artikel waarna Deon verwys is myns insiens 'n konglomeraat van aanhalings van geselekteerde skrywers om 'n ideologie te kommunikeer (en nie om historiese navorsing aan te bied nie), en dit help nie om al die ander navorsers se teenoorstaande standpunte aan te haal nie. In plaas van om in detail te verval oor watter antieke tekste op watter manier uitgelê moet word, en wat die waarde van watter tradisie sou wees en so aan, wil ek fokus op die woorde "dat die waarheid geseëvier het". Wie sê wie se waarheid?

   Die belangrikste punt wat ons wil maak is nie dat Gnostiek "eintlik" die waarheid is nie, maar dat die idee van 'n vroeë kerk wat net een waarheid geken het, vals is. Diversiteit was van die moment wat Jesus begin werk het, 'n kenmerk van sy volgelinge. Hierdie diversiteit was nooit 'n gemaklike, afgewaterde, simplistiese verskilletjies (wyn of vrugtesap?) nie maar 'n intense en komplekse uiteenlopendheid (is Jesus die Gestuurde of die Stuurder?). Natuurlik was daar grense, maar die vroeë Christene het hulle eenheid uitgeleef in geregtigheid, barmhartigheid en betroubaarheid. Hulle het eenheid beleef in gemeenskaplike maaltye, liefdesdiens en (hewige) debatte.

   Die herrinnering aan die gnostiese tradisies is dus nie soseer om die konvensionele dogmengeskiedenis om te draai nie maar om dit beter te skrywe. Triomfantalistiese geskiedskrywing is nie geskiedenis nie. Ons praat oor mense en hulle verdien respek. Die sogenaamde "wenners" van die geskiedenis het ook vuil gespeel. Hulle was net mense, nie engele nie, en net soos enige ander mens se standpunte, mag nie net gekritiseer word nie, maar verdien om gekritiseer te word. Anders is dit nie die moeite werd om histories te dink nie.

   Dit is so dat die gnostiese konflik die Christendom wesenlik beïnvloed het. Waaraan ons moet dink, in plaas van om "dankbaar" die uiteindelike standpunte te aanvaar, is wát het verander en wat was die prys vir daardie keuses. So, byvoorbeeld, is dit hoogtyd om te vra wat het verlore gegaan met die keuse om Jesus van Nasaret se menswees-as-Jood op te offer, of wat het die gelowiges regtig gebaat deur dualismes (liggaam/siel, geloof/rede) aan te neem.

    

2. Oor die "gnosties-heid" van die Tomasevangelie moet mens beklemtoon dat jy 'n baie wye definisie van Gnostiek moet aanlê om dié teks gnosties te beskou. Daar is baie dinge waaroor ons onseker is wat betref die vroë Christendom, maar hierdie beskuldiging teen die Tomasevangelie kan regtig nie meer staan nie. Die teks, selfs nie die Koptiese weergawe nie, is nie gnosties in die sin wat die kerkvaders Gnostiek beskou nie.

   Die datering van die Griekse weergawe van die Tomasevangelie moet vóór 140 n.C. wees, op gronde van die papirusgetuienis. Hoe lank voor is 'n kwessie van argument. Die belangrikste feit in daardie argument is dat die Tomasevangelie verwant aan, maar onafhanklik van die ander Evangelies is. Hoe mens dié verskynsel verklaar is natuurlik oop. Wat lyk vir julle die mees logiese: die Tomas-tradisies is vroeër as die kanoniese Evangelies (dit verklaar die gebrek aan presiese verwantskap, asook die eiesoortigheid), die Tomas-tradisies is ouer as die kanoniese Evangelies (maar hoe verklaar mens dan dat daar nie duideliker ooreenkomste is nie) of die Tomasevangelie kom uit min of meer dieselfde tradisiestroom as die ander, maar wil 'n eiesoortige weergawe daarvan wees (so 'n soort van kompromie benadering, wat ekself kies by gebrek aan beter inligting).

   Die datering en aard van die Tomasevangelie neem nie weg dat die ander Nag Hammadi dokumente wel gnosties is nie. As mens nét die (sogenaamde) ortodokse kerkvaders oor die gnostikers lees, is die indruk dat Gnostiek 'n neerdrukkende, eng godsdiens was, 'n soort van "counsel of despair". Juis die Nag Hammadi vondste wys ons wat Gnostiek vir 'n gnostiker beteken het: 'n godsdiens van hoop; 'n ervaring van verandering, van wakker word na 'n nagmerrie (of soos nugter word na dronkenskap) met die aanbreek van 'n wonderlike nuwe dag.

    

3. Hoekom Dunn nie op die wesenlike konsentreer nie wil ek my nie uitlaat nie. Deon is reg as hy raaksien dat daar 'n belangrike implikasie aan die ooreenkoms tussen hierdie drie uitsprake is. 'n Beduidende groep vroeë Christene (op geografies verskillende plekke) het die koninkryk nie gesien as iets wat kom nie, maar as dit wat is , en dan binne/tussen-in diegene wat soos Jesus God se heerskappy vrylik aanvaar en uitlewe.